Höfundur: Pétur Jóhannes Óskarsson, CCP.

Þegar ég fór að grúska í bókum til að athuga hvað aðrir hafa haft að segja um bjartsýni gerði ég merkilega uppgötvun – svo virðist sem svartsýni hafi verið mönnum mun meira hugleikinn en bjartsýni. Auk þess hefur bjartsýni í mörgum tilfellum verið skilgreind útfrá svartsýni, þ.e.a.s. bjartsýni er ekki svartsýni. En slíkar greiningar eru ekki vænlegar til árangurs – því staðhæfingin „það að vera bjartsýnn er að vera ekki svartsýnn“ er lítt hjálpleg.

Vegna þessa er því oft gott að stíga skref afturábak og líta á orðanna hljóðann. Tungumálið er jú tól okkar til tjáningar og oft er hjálplegt að horfa til þess hvernig við notum tungumálið áður en við skoðum hvað við smíðuðum með því. Íslenskan er oft hjálpleg vegna þess hversu myndræn hún er.

Byrjum því á að líta á hvað orðabók segir um bjartsýni. Þar segir: „Bjartsýnn; lýsingarorð – vonglaður, léttlyndur, sem lítur björtum augum á tilveruna. Andstæða: svartsýnn.“

Enn erum við litlu nær. Ljós er að bjartsýni er samsett orð; bjart og sýn. Þetta bendir til þess að sá sem er bjartsýnn sjái vel til, þ.e. að bjart sé í kringum hann. Hvaðan sú birta kemur er eitthvað sem við skulum skoða aðeins síðar, en velta fyrir okkur þessari ‚sýn‘. Þar sem að bjartsýni á ekki við sjón í orðsins fyllstu merkingu – sem dæmi er erfitt að deyfa bjartsýni með sólgleraugum – þá má ætla að þetta hafi eitthvað að gera með hugann.

Hér vandast málið, því öll skoðun á huganum þarf að fara fram með myndlíkingum og oft eru slíkar myndlíkingar lítt hjálplegar. En við höldum bjartsýn og vongóð áfram.

Ímyndum okkur að við ætlum frá Breiðholti og niður í miðbæ. Þegar við erum að leggja af stað þá rennum við í huganum yfir hvaða ferðamáta við veljum, hvaða leið við ætlum að fara, hvað klukkan sé til að meta umferðarþunga og áætlum hversu lengi við verðum. Þetta ferðalag í huga okkar, ef svo má kalla, er hægt að nefna ‚hugsýn‘. Stundum köllum við upp þessa hugsýn viljandi og stundum tökum við ekki eftir henni. Þetta mat á aðstæðum er eitthvað sem er okkur eðlilegt.

Nú er svo komið að blanda þarf inn þessu ‚bjarta‘ úr bjartsýni. Þar sem að við erum búin að komast að því að bjartsýni hefur í raun ekkert með birtu eða sjón að gera í orðsins fyllstu merkingu – þá skulum við vinda okkur beint í að skoða hugann og hvernig hann getur verið ‚bjartur‘.

Ef við nýtum okkur miðbæjarferðalagið aftur er hægt að segja að sá sem sé bjartsýnn sjái fyrir sér mögulegar leiðir niður í miðbæ í betri lýsingu – þ.e. að hann hafi ljósastaura eða jafnvel dagsbirtu sér til aðstoðar. Hinn svartsýni hefði því aðeins ljóstýru sér til halds og trausts. Það sem máli skiptir hér er að þar sem þetta fer fram í huga okkar þá getum við í vissum skilningi ákveðið hversu mikið ljósmagn er til staðar þegar við tökum okkar ákvarðanir um ferðamáta niður í miðbæ.

Tökum nú skrefið og orðum þessa skýringu mína á bjartsýni almennt. Það að vera bjartsýnn er að setja sér markmið og ákveða að hugar-birta sín sé það sterk að allar leiðir að markmiðinu séu sýnilegar eða séu auðfundnar ef leitað er. Þegar ljóst er hversu færar leiðirnar eru og hvaða ljón eru í veginum tryggjum við að ferðin að markmiðinu verður áreynsluminni en ella – það að þekkja leiðina leyfir manni að velja skó sem hæfa, viðeigandi nesti og að nota orkuna í að ljást við ljónin.

Tags: bjartsýni